1. 2. Rodzaje dochodów publicznych.
    W teorii finansów publicznych stosuje się różne klasyfikacje dochodów. Przykładem
    takim jest spotykany podział dochodów na:
    - dochody bezzwrotne,
    - dochody zwrotne.
    Dochody zwrotne to zaciągane przez władze publiczne pożyczki. Pożyczka nie jest jednak - ze względu na treść ekonomiczną - dochodem. Tak zresztą jak i nie można - znowu w sensie ekonomicznym - za dochód państwa uznać wpływów pieniężnych z tytułu emisji skarbowej (drukowania lub bicia pieniądza skarbowego). Już te dwa przykłady wskazują na pewne trudności z zachowaniem czystych kryteriów klasyfikacyjnych wobec zjawisk i procesów
    pieniężnych zachodzących w obszarze finansów publicznych.
    W związku z trwałą praktyką rządów i samorządów zaciągania pożyczek, występowaniem deficytu budżetowego i długu publicznego, w tym długu państwowego i długu lokalnego, konieczne jest rozróżnienie dwóch zasadniczych pojęć:
    - wpływy publiczne,
    - dochody publiczne.
    Przez wpływy publiczne rozumie się wszystkie środki pieniężne zasilające rachunki władz publicznych (rządowych i samorządowych). Wpływy publiczne są więc pojęciem szerszym niż dochody publiczne, gdyż obejmują również wszelkiego rodzaju wpływy o charakterze pożyczkowym. Do wpływów o charakterze pożyczkowym należy zaliczyć w szczególności:
    - kredyty z banku centralnego,
    - kredyty z banków komercyjnych,
    - pożyczki od rządów zagranicznych,
    - pożyczki od banków zagranicznych,
    - wpływy ze sprzedaży weksli (bonów) skarbowych,
    - wpływy ze sprzedaży obligacji municypalnych,
    - wpływy związane z innymi instrumentami finansowymi potwierdzającymi zaciąganie   pożyczek przez władze publiczne,
    - wpłaty banku centralnego.
    Wpływami publicznymi byłyby również wpływy z emisji pieniądza skarbowego. Obecnie mają one jednak znaczenie historyczne, gdyż bezpośrednia emisja skarbowa została powszechnie zarzucona, aby zapobiec rozbiciu polityki monetarnej (dualizmowi pieniężnemu). Banki centralne dokonują pewnych wpłat do budżetu państwa, ale istnieją kontrowersje co do ekonomicznego źródła tych wpłat, tzn. czy pochodzą one z emisji pieniądza, czy z operacji pożyczkowych banku centralnego, lokat nadwyżek zagranicznych środków płatniczych itd.
    Narodowy Bank Polski dokonuje systematycznie wpłat do budżetu państwa. Do wpływów publicznych zalicza się, wpływy o charakterze dochodowym. Z punktu widzenia zaspokojenia popytu władz publicznych na pieniądz lub, inaczej, na środki pieniężne potrzebne do realizacji celów publicznych, nie ma większego znaczenia, czy środki te pochodzą z dochodów, czy są to inne wpływy. Z tego punktu widzenia ważne jest, aby zachowana była płynność finansowa rządu, czyli zdolność do regulowania bieżących zobowiązań. Inaczej sprawa wygląda z punktu widzenia treści ekonomicznej środków pieniężnych gromadzonych na rachunkach władz publicznych.
    Dochody publiczne przejęte przez państwo (samorząd) oznaczają definitywne, czyli bezzwrotne, zasilanie finansowe władz publicznych. Źródłem tych dochodów są dochody innych podmiotów. Wydatkowanie tych dochodów oznacza także ostateczne ich zużycie przez władze publiczne. Jest to więc jakościowo inna sytuacja niż finansowanie wydatków z wpływów pochodzących z pożyczek.
    Dochody publiczne są różne pod względem treści; można wśród nich wyróżnić następujące rodzaje dochodów:
    - daniny publiczne,
    - dochody publiczne z majątku i praw majątkowych,
    - pozostałe dochody.
    Daniny publiczne są klasycznym ciężarem nakładanym na gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa. Ich główną cechą jest to, że podmiot ponoszący ciężar daniny publicznej nie otrzymuje w zamian żadnego bezpośredniego świadczenia (korzyści). Typową daniną publiczną jest podatek, akcyza, cło itp.
    Dochody publiczne z majątku i praw majątkowych są rezultatem zaangażowania majątku (np. skarbu państwa, majątku komunalnego) w procesy gospodarcze. Władze publiczne znajdują się w pozycji rentiera. Łatwo zauważyć, że ten rodzaj dochodów państwa (samorządu) jest najmniej konfliktogenny, gdyż jego źródłem są dochody wypracowane za pomocą majątku (praw majątkowych).
     Przedmiotem kontrowersji może być np. wysokość stawek czynszowych za wynajmowanie składników majątku, wysokość dywidendy z tytułu udziału władz publicznych w majątku przedsiębiorstw itp. Do dochodów majątkowych zalicza się też dochody ze sprzedaży majątku
    (praw majątkowych). Dochody te mogą rodzić problemy, gdyż nadmierna aktywność państwa i samorządów w dziedzinie sprzedaży majątku prowadzi do konfliktu interesów bieżących z interesami średniookresowymi i długookresowymi. Chodzi o to, że wyzbywanie się majątku obecnie zmniejsza siłę dochodową państwa w przyszłości.
    Do pozostałych dochodów publicznych zaliczają się przede
    wszystkim:
    - różnego rodzaju opłaty,
    - składki na ubezpieczenie społeczne,
    - składki na ubezpieczenie zdrowotne,
    - składki na różne fundusze publiczne (w przypadku Polski np. składki na Fundusz Pracy czy na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych).
    Pozostałe dochody publiczne są niejednorodną grupą dochodów. Pewną ich część bez wahania można byłoby przenieść do kategorii danin publicznych. Tak jest np. z niektórymi opłatami, które są ukrytą formą podatku. Jednak dla opłat charakterystyczne jest to, że z reguły towarzyszy im jakieś świadczenie ze strony władz publicznych. Na ile w opłatach zawarte są elementy daniny, a na ile opłata jest ceną za świadczone usługi, decydują konkretne rodzaje opłat.
    O podatkowym lub ubezpieczeniowym charakterze składki na ubezpieczenie społeczne decyduje  model organizacji i finansowania tej dziedziny. Jeżeli państwo realizuje system zaopatrzenia emerytalno-rentowego, w którym związek między wnoszoną składką a wypłacanymi świadczeniami jest mało przejrzysty, to podmioty wnoszące składkę postrzegają ją jako obciążenie o charakterze podatku.
    Inaczej jest, jeżeli składka na ubezpieczenie społeczne jest traktowana jako cena, którą płaci podmiot za przyszłe świadczenia emerytalne, a sposób organizacji i finansowania ubezpieczeń społecznych jest oparty na zasadzie przezorności grupowej lub indywidualnej. Fundusze emerytalno-rentowe mogą mieć charakter funduszy publicznych. Jednak państwo może część odpowiedzialności materialnej pozostawiać do swobodnej decyzji pracownika i/lub przedsiębiorcy. Fundusze tworzone z takich dobrowolnych składek najczęściej mają charakter prywatnych funduszy emerytalnych i jako takie pozostają wprawdzie przedmiotem zainteresowania państwa, lecz nie wchodzą w skład finansów publicznych.